Κατανοώντας την παράσταση
Τραγούδι, κιθάρα, χορός: τι πραγματικά παρακολουθείτε
Το φλαμένκο χωρίζεται σε τρία στοιχεία και δεκάδες ονομαστές φόρμες — να τι κάνει ο τραγουδιστής, ο κιθαρίστας και ο χορευτής, και πώς να ξεχωρίζετε μια σολέα από μια μπουλερία χωρίς πρόγραμμα.
Έλεγχος διαθεσιμότητας ↗Τα palos με μια ματιά
| Palo | Χτύποι | Χαρακτήρας |
|---|---|---|
| Soleá | 12 | Σοβαρή, χωρίς βιασύνη — η φόρμα με την οποία μετριούνται οι άλλες |
| Alegrías | 12 | Ο ίδιος κύκλος με τη σολέα, φωτεινός και γιορτινός |
| Bulerías | 12 | Γρήγορο, αυτοσχεδιαστικό — συνήθως κλείνει το πρόγραμμα |
| Seguiriya | 5 | Cante jondo — βαθύ τραγούδι, ερμηνεύεται σχεδόν γυμνό |
| Tangos | 4 | Άμεσο και παιχνιδιάρικο, συχνά κοντά στην πρώτη σειρά |
Τρία στοιχεία, μία παράσταση
Το flamenco περιγράφεται συμβατικά ως τρία στοιχεία που λειτουργούν μαζί: cante (το τραγούδι), toque (η κιθάρα) και baile (ο χορός) — και ένα tablao είναι ένα από τα λίγα περιβάλλοντα όπου βλέπεις και τα τρία από πραγματικά κοντινή απόσταση, αντί μέσα από τη σκηνοθεσία ενός θεάτρου ή μια ηχογράφηση. Παραδοσιακά το cante οδηγεί: ο τραγουδιστής ορίζει τον compás, ο κιθαρίστας ακολουθεί και τον υποστηρίζει, και μόνο τότε σηκώνεται ένας χορευτής. Το να παρατηρείς αυτή τη σειρά — φωνή, μετά κιθάρα, μετά κίνηση — είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να διαβάσεις τι πραγματικά συμβαίνει σε μια μικρή σκηνή.
Cante: το μέρος που οι περισσότεροι πρωτάρηδες υποτιμούν
Το τραγούδι έχει μεγαλύτερο βάρος στο φλαμένκο απ' ό,τι περιμένουν οι περιστασιακοί θεατές, και οι βαρύτερες μορφές — soleá, seguiriya — τραγουδιούνται σχεδόν χωρίς στολίδια, πιο κοντά στον θρήνο παρά στη μελωδία. Είναι ένα ανελέητο είδος πειθαρχίας: λέγεται πως ο Camarón de la Isla τραγούδησε στο Corral de la Morería μόλις στα δεκατρία του, και ο κατάλογος των cantaores που έχουν εμφανιστεί εκεί (Fosforito, La Paquera de Jerez, Diego el Cigala, José Mercé) διαβάζεται σαν χάρτης της μεταπολεμικής εξέλιξης αυτής της τέχνης. Αν ένα σετ αργεί να ξεκινήσει, συνήθως συμβαίνει επειδή ο τραγουδιστής εγκαθιδρύει τον compás μέσα στον οποίο θα στηριχθεί όλη η υπόλοιπη παράσταση.
Toque: ακολουθώντας και οδηγώντας ταυτόχρονα
Η δουλειά του κιθαρίστα είναι πιο δύσκολη απ' ό,τι φαίνεται από το κοινό: να ακολουθεί με ακρίβεια τον compás του τραγουδιστή, ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζει τα σήματα που θα πιάσει ο χορευτής έναν χτύπο αργότερα. Ο Paco de Lucía — αναμφισβήτητα η πιο επιδραστική προσωπικότητα στην κιθάρα του flamenco — λέγεται πως έπαιξε μια πρώιμη εκδοχή του «Entre Dos Aguas» σε αυτή τη σκηνή πριν αυτό εμφανιστεί στο άλμπουμ του του 1973 Fuente y caudal, ένα κομμάτι που βοήθησε την κιθάρα του flamenco να μετακινηθεί από την αυστηρή συνοδεία σε μια σόλο μορφή τέχνης με δική της ταυτότητα.
Baile: το κομμάτι για το οποίο ήρθαν όλοι, και γι' αυτό είναι τελευταίο
Ο χορός απαντά στο cante και στο toque, γι' αυτό ο baile σε ένα tablao συχνά διαβάζεται ως πιο αυθόρμητος και λιγότερο χορογραφημένος από μια σκηνοθετημένη παραγωγή flamenco — ο χορευτής ανταποκρίνεται στο πού οδηγούν ο τραγουδιστής και ο κιθαρίστας ένα δεδομένο palo εκείνη τη νύχτα, όχι επαναλαμβάνοντας σταθερά βήματα. Ο Antonio Gades, η La Chunga και η Manuela Vargas είναι μεταξύ των ονομάτων που ο χώρος πιστώνει ότι εμφανίστηκαν εδώ στη διάρκεια των δεκαετιών, μαζί με σύγχρονους χορευτές που ακόμη ζωντανεύουν την αίθουσα σήμερα.
Διαβάζοντας μια σολέα απέναντι σε μια μπουλερία
Ο πιο γρήγορος τρόπος για να προσανατολιστείτε χωρίς πρόγραμμα: η soleá, οι alegrías και οι bulerías μοιράζονται όλες έναν κύκλο δώδεκα χτύπων, αλλά η soleá είναι αργή και βαρύγδουπη, οι alegrías μετατρέπουν τον ίδιο κύκλο σε κάτι φωτεινό, και οι bulerías τον επιταχύνουν ξανά για αυτοσχεδιασμό — είναι η φόρμα που πιθανότατα κλείνει ένα σετ, και εκείνη όπου ένας χορευτής ή τραγουδιστής είναι πιθανότερο να ανταλλάξει φράσεις με τα παλαμάκια του κοινού (palmas). Η seguiriya, αντιθέτως, κινείται σε πέντε χτύπους και τραγουδιέται σχεδόν γυμνή· τα tangos κινούνται σε τέσσερις και τείνουν να αισθάνονται τα πιο άμεσα και παιχνιδιάρικα του σετ.
Δεν χρειάζεται να ξέρεις τα palos για να νιώσεις τη διαφορά
Τίποτα από αυτά δεν απαιτείται να τα γνωρίζετε για να απολαύσετε μια βραδιά — το κοινό ενός tablao ποτέ δεν χρειάστηκε γνώσεις μουσικής θεωρίας, και η σωματική εγγύτητα του χώρου κάνει σχεδόν όλη τη δουλειά. Το να ξέρετε όμως ότι ένα αργό, βαρύ πέρασμα είναι soleá και όχι «το λυπητερό σημείο», ή ότι το γρήγορο τελευταίο κομμάτι είναι bulerías και όχι απλώς «το φινάλε», μετατρέπει μια καλή βραδιά σε μια βραδιά για την οποία θα μπορείτε να μιλάτε μετά με κάτι πιο συγκεκριμένο από το «ήταν καταπληκτικά».